تغذیه سالم
همان طور که پیش تر گفته شد، تغذیه، به ویژه، مصرف موادغذایی حاوی کربوهیدرات تخمیرپذیر (مانند انواع نان و غلات، قندهای ساده و میوه ها)، نقش بسیار مهمی در پوسیدگی دندان دارند (شکل1). بر همین اساس، غذاها از نظر تأثیر بر پوسیدگی دندان، به سه دسته تقسیم می شوند:

1. غذاهای پوسیدگی زا
غذاهایی هستند که با مصرف آن ها، میزان تولید اسید از میکروب ها و احتمال پوسیدگی دندانی افزایش پیدا می کند. این غذاها شامل موارد زیر است:

• تمام موادغذایی دارای قند ساده مانند نوشابه، بستنی و کیک؛ پوسیدگی زا هستند.
• تمام مواد غذایی گروه نان و غلات (مانند انواع نان، برنج، ماکارونی و سیب زمینی) و فرآورده های آن ها، با درجات متفاوتی، پوسیدگی زا هستند. پوسیدگی زایی سیب زمینی و محصولات آن مانند چیپس، به دلیل چسبندگی زیاد به دندان ها، زیاد است. علاوه بر آن، غلات تصفیه شده یا سفید مانند نان سفید، خاصیت پوسیدگی زایی بیشتری ولی غلات سبوس دار، خاصیت پوسیدگی زایی کمتری دارند.
• تمامی انواع میوه ها (تازه، خشک شده و کنسروشده) و آبمیوه ها می‌توانند پوسیدگی زا باشند. میوه های با درصد آب بیشتر مانند هندوانه، پوسیدگی زایی کمتری نسبت به میوه هایی مانند موز و میوه های خشک شده دارند.
• نوشیدنی های گازدار حتی بدون قند (مانند نوشابه های بدون قند) و مکمل ویتامین «ث» نیز پوسیدگی زا هستند.

2. غذاهای غیرپوسیدگی زا
غذاهایی هستند که در پوسیدگی نقش ندارند. غذاهای پروتئینی مانند تخم مرغ، ماهی، انواع گوشت؛ غذاهای با فیبر بالا مانند سبزیجات و ذرت بو داده؛ حبوبات مانند عدس و ماش؛ چربی ها مانند روغن، کره و دانه ها، آدامس های بدون قند و مغزها همانند گردو و بادام، باعث پوسیدگی دندان ها نمی شوند.

3. غذاهای پیشگیری کننده از پوسیدگی  
زمانی که بعد از غذاهای پوسیدگی زا مصرف شوند؛ مانع از تشکیل پلاک می‌شوند مانند انواع پنیر، ماست و آدامس های حاوی زایلیتول.

• امروزه، شیرین کننده های غیرپوسیدگی زا، بسیار مورد توجه قرارگرفته اند که شامل ساخارین، آسپارتام، سیکلامات، زایلیتول، سوربیتول و استویا می شوند.
• در سال های اخیر، در کشور ما نیز استفاده از آدامس های حاوی زایلیتول، رو به افزایش است.

سایر عوامل مؤثر بر پوسیدگی دندان ها
علاوه  بر نوع موادغذایی برحسب مواد تشکیل دهنده آن ها (کربوهیدرات بیشتر و پوسیدگی بیشتر، فیبر بیشتر و پوسیدگی کمتر)، عوامل دیگری نیز در تشکیل پلاک میکروبی نقش دارند که شامل موارد زیر است:

• شکل مواد غذایی: غذاهای جامد مانند کراکر، کیک و چیپس، بیشتر از مایعات دارای خاصیت ایجاد پوسیدگی هستند چون بین دندان ها می چسبند و مدت زمان بیشتری روی آن می مانند.
• طول مدتی که غذا در دهان می ماند و با دندان در تماس است: به عنوان مثال، ماندن نان بمدت یک ساعت در دهان، اثر پوسیدگی بیشتری نسبت به باقی ماندن آن بمدت 30 دقیقه در دهان دارد.
• ترکیب ریزمغذی ها: به عنوان مثال، ترکیب فسفات و کلسیم لبنیات مانند پنیر و شیر، هنگامی که با غذاهای پرکربوهیدرات مانند کیک مصرف می شود؛ کاهش اسیدیته دهان و پوسیدگی دندان ها را به  دنبال دارد.
• تعداد دفعات مصرف موادغذایی: اثر مهم تری از میزان مصرف موادغذایی بر سلامت دهان دارد. خوردن 50 گرم موادقندی در یک وعده، پوسیدگی زایی کمتری از خوردن 30 گرم موادقندی (در 3 وعده 10 گرمی) دارد.

در تیر ماه 1394، کمیته مشورتی علمی تغذیه، یک بررسی وسیع درمورد شواهد علمی بین کربوهیدرات های ساده (قندها) و سلامتی منتشر کرد. این بررسی نشان داده است که میزان مصرف قند ساده برای تمامی گروه های سنی بالای دو سال، نباید بیشتر از 10 درصد کل انرژی رژیم غذایی آنان باشد و خردسالان باید کمتر از این مقدار مصرف کنند.

محاسبه میزان مصرف قندهای ساده
منظور از قند یا شکر، شامل موارد زیر است:

• تمامی قندهای افزوده شده به هر شکلی به مواد خوراکی (کلماتی که باید روی برچسب مواد خوراکی، به آن دقت شود؛ عبارتند از شکر، عسل، شکر قهوه ای، شربت ذرت با فروکتوز بالا، کنسانتره آبمیوه، شربت ذرت، فروکتوز، ساکارز، گلوکز، ساکارز کریستالی و شهد)
• تمامی قندهای موجود در آبمیوه ها، پوره ها و خمیرها
• تمامی قندهای موجود در نوشیدنی ها (بجز نوشیدنی هایی مانند دوغ و آب سبزیجات مانند کرفس)
• تمامی قندهای ساده، مواردی همچون قندی که بطور طبیعی در شیر و محصولات لبنی، بیشتر میوه ها (مانند سیب، گیلاس و توت فرنگی)، سبزیجات فرآوری شده و تازه، غلات، آجیل و دانه ها وجود دارد؛ نمی شوند.

یک فرد نباید بیش از 3 واحد (هر میزان نوشته شده در جدول1، یک واحد را نشان می دهد) در روز برای زنان و 4 واحد در روز برای مردان، از گروه قندهای ساده استفاده کند.
 

جدول 1- انواع مواد غذایی و میزان یک واحد قند ساده

                          شکل1. نمایی از راهنمای تغذیه سالم

 

مشاهده ویدیوی آموزشی
دریافت فایل PDF

Enable GingerCannot connect to Ginger Check your internet connection
or reload the browserDisable in this text fieldRephraseRephrase current sentenceEdit in Ginger×

Enable GingerCannot connect to Ginger Check your internet connection
or reload the browserDisable in this text fieldRephraseRephrase current sentenceEdit in Ginger×

Enable GingerCannot connect to Ginger Check your internet connection
or reload the browserDisable in this text fieldRephraseRephrase current sentenceEdit in Ginger×